A e dinit se deri në 80% e fëmijëve që vuajnë nga astma zhvillojnë simptoma para se të mbushin 5 vjeç?

Më e rëndësishmja:

• Çfarë është astma dhe pse është e vështirë të diagnostikohet te foshnjat e vogla.

• Çfarë e shkakton, cilat janë simptomat dhe kur duhet të kërkojmë një specialist.
• Jeta me astmën: sa e rëndësishme është mjedisi, si duket trajtimi, dhe si të jemi të përgatitur për krizat.

Astma është një inflamacion i rrugëve respiratore që e vështirëson frymëmarrjen. Ajo mund ta prekë shëndetin e fëmijës që në moshë shumë të hershme. Megjithatë, astma te foshnjat shpesh duket mjaft ndryshe nga astma te fëmijët dhe të rriturit. Kështu, për shembull, një nga simptomat e shpeshta të astmës te fëmijët është fishkëllima gjatë frymëmarrjes. Te foshnjat, megjithatë, nuk është patjetër e pranishme fishkëllima – dhe e kundërta, prania e fishkëllimës nuk do të thotë domosdoshmërisht që foshnja vuan nga astma.

Kjo e bën më të vështirë diagnostikimin, prandaj prindërit duhet të jenë të përgatitur për të njohur simptomat, në mënyrë që ta menaxhojnë siç duhet dhe të reagojnë shpejt, duke parandaluar ndërlikimet dhe duke siguruar zhvillimin normal të fëmijës.

Shkaqet e astmës te foshnjat

Shkencëtarët nuk mund të tregojnë me siguri se cilat janë shkaqet konkrete pse disa foshnja zhvillojnë astmën. Megjithatë, ka faktorë rreziku që e rrisin ndjeshëm mundësinë e shfaqjes së saj: ngarkesa familjare, pirja e duhanit (si nga nëna gjatë shtatzënisë, ashtu edhe pirja e duhanit rreth vetë foshnjes në moshë të hershme), infeksionet, veçanërisht te foshnjat nën 6 muaj. Prandaj shkaqet ndahen në gjenetike dhe të jashtme:

Faktorët gjenetikë

Ashtu si te shumë sëmundje të tjera kronike, edhe këtu gjenetika luan një rol kyç në zhvillimin e astmës te foshnjat. Në rast se njëri ose të dy prindërit vuajnë nga astma, rreziku te fëmija është dukshëm më i lartë. E njëjta gjë vlen edhe për predispozitën ndaj alergjive dhe hipersensitivitetit të rrugëve respiratore, gjë që mund të çojë në simptoma astmatike që në moshë të hershme.

Faktorët e jashtëm

Ata janë përgjegjës për rreth 70% të rasteve të astmës te foshnjat. Tashmë përmendëm ekspozimin ndaj tymit të duhanit që në mitër, dhe tek ai i shtohen edhe ajri i ndotur (veçanërisht në mjediset urbane), alergjenë të ndryshëm si akarienët e pluhurit, poleni, myku, dhe infeksionet respiratore.

Foshnjat e vogla kanë një sistem imunitar të pazhvilluar dhe janë shumë të prekshëm ndaj të gjithë këtyre faktorëve të jashtëm. Ekspozimi i tepërt ndaj tyre mund të shkaktojë inflamacion dhe të çojë në kriza astmatike.

Simptomat e astmës te foshnjat

Shenjat e para të astmës te foshnja mund të shkaktohen nga një infeksion respirator. Nëse foshnja zhvillon një të tillë, duhet të vëzhgoni me kujdes për praninë e simptomave pasuese. Te foshnja, rrugët respiratore janë shumë më të vogla krahasuar me një të rritur, dhe madje edhe një inflamacion i vogël mund të shkaktojë probleme me frymëmarrjen.

Shenjat më të shpeshta përfshijnë:

• Vështirësi në frymëmarrje – mund të vëreni që barku i foshnjes lëviz më shumë se zakonisht ose vrimat e hundës zgjerohen gjatë thithjes së ajrit.
• Frymëmarrje e shpejtë, e cekët dhe e vështirë, edhe gjatë aktiviteteve normale.
• Fishkëllima ose zhurmë fishkëllyese në mushkëri.
• Kolla, veçanërisht natën ose gjatë përpjekjes fizike.
• Marramendje, shqetësim, vështirësi në ushqyerje dhe gjumë.
• Infeksione respiratore që shfaqen shpesh.

Jo çdo fishkëllimë, gulçim apo kollë janë simptoma të astmës. Por nëse i vëreni dhe janë shumë të vazhdueshme, nuk zhduken as pas trajtimit, duhet të konsultoheni me pediatrin. Nëse foshnja juaj tashmë është diagnostikuar me astmë dhe shfaq simptomatikë të vazhdueshme, ka të ngjarë të bëhet fjalë për një krizë astmatike.

Metodat e diagnostikimit

Diagnostikimi i astmës te foshnjat është i vështirë dhe kërkon një qasje të kujdesshme, pasi testet standarde për të rritur dhe fëmijë nuk mund të zbatohen gjithmonë. Foshnja nuk mund t’i përshkruajë ankesat e saj, prandaj prindërit duhet të japin informacion sa më të detajuar në lidhje me shfaqjen e simptomave, përsëritjen, reagimin ndaj ushqimeve të caktuara ose ndryshimin e mjedisit, ekspozimin ndaj alergjenëve, dhe historinë familjare.

Pediatri do të kryejë një ekzaminim të detajuar dhe do të mbledhë informacion mbi simptomat dhe historinë familjare. Mund të nevojitet edhe konsultimi me një pulmolog pediatrik.

Ekzaminimet shtesë mund të përfshijnë:

• Pulsoksimetrinë për matjen e nivelit të oksigjenit në gjak.
• Radiografinë e kraharorit për të përjashtuar sëmundje të tjera.
• Testet alergjike për identifikimin e irrituesve të mundshëm.

Si trajtohet astma te foshnjat?

Qëllimi kryesor i trajtimit nuk është vetëm lehtësimi i simptomave, por edhe parandalimi i krizave akute. Ai mund të përfshijë:

Inhalime me ndihmën e një inhalatori ose nebulizatori

Terapia me inhalim është metoda më e përdorur dhe efektive për lehtësimin e simptomave të astmës. Përmes inhalimeve, medikamentet dërgohen drejtpërdrejt në rrugët respiratore, ku veprojnë në mënyrë të lokalizuar, pa e ngarkuar pjesën tjetër të organizmit.

Te foshnjat, nebulizatorët janë jashtëzakonisht të dobishëm, pasi sigurojnë thithje më të thellë dhe më të njëtrajtshme të medikamenteve. Prandaj, prania e një nebulizatori në shtëpi rekomandohet fuqimisht, veçanërisht në rast krizash të shpeshta ose astme kronike.

Një zgjedhje e përshtatshme është Zano Inspire, i cili mund të përdoret si në shtëpi, ashtu edhe në udhëtim, falë përmasave të tij të vogla. Nebulizatori është efektiv dhe pothuajse pa zhurmë, prandaj është një zgjedhje e shpeshtë për pacientët më të vegjël, të cilët ndonjëherë janë më të shqetësuar gjatë inhalimit.

Medikamentet: bronkodilatatorë dhe kortikosteroidë inhalues

Medikamentet për astmën te foshnjat përshkruhen vetëm nga pediatri ose pulmologu pediatrik. Medikamentet më të përdorura janë:

• Bronkodilatatorët – në gjendje akute, i zgjerojnë bronket dhe lehtësojnë krizat e gulçimit dhe fishkëllimës.

• Kortikosteroidët inhalues – përdoren si terapi mbështetëse për shtypjen e inflamacionit kronik të rrugëve respiratore.

Shmangia e irrituesve

Parandalimi fillon në shtëpi. Duhet t’i kushtohet vëmendje:

• Tymit të duhanit – edhe pirja pasive e duhanit është jashtëzakonisht e dëmshme për foshnjat me astmë.
• Pluhurit dhe akarieneve të shtëpisë – pastrimi i rregullt dhe përdorimi i dyshekëve dhe jastëkëve antialergjikë.
• Mykut dhe lagështirës – mbajtja e një mjedisi të thatë zvogëlon rrezikun e mykut.
• Kafshëve shtëpiake – qimet dhe epitelet e kafshëve mund të shkaktojnë reaksione alergjike.

Si mund ta parandalojnë prindërit krizat astmatike?

Informimi i prindërve është kyç për menaxhimin e suksesshëm të astmës te foshnjat. Mbajtja e një mjedisi shtëpiak të pastër me sasi minimale pluhuri dhe alergjenësh është hapi i parë i domosdoshëm.

Kontrollet e rregullta mjekësore janë të rëndësishme për të monitoruar efektin e terapisë dhe për të bërë rregullimet e nevojshme.

Një qasje e dobishme është edhe mbajtja e një ditari të simptomave, ku prindërit shënojnë çdo përkeqësim, medikamentet e dhëna dhe irrituesit e mundshëm.

Në përfundim

Me një qasje të duhur dhe terapi në kohë, foshnjat dhe fëmijët me astmë mund të kenë një jetë normale dhe aktive. E rëndësishme është roli i prindërve – nga vëzhgimi i simptomave të para, te kërkimi i ndihmës nga një specialist, deri te zbatimi i terapisë pasuese.

Ndryshimet e vogla në stilin e jetesës – si sigurimi i një nebulizatori dhe pastruesi ajri, kontrolli i mjedisit dhe eliminimi i irrituesve – mund ta përmirësojnë ndjeshëm gjendjen e fëmijës dhe të minimizojnë shfaqjen e krizave.

Burimet:

https://www.healthline.com/health/asthma-in-babies

https://www.baptisthealth.com/blog/allergy–asthma/how-do-babies-get-asthma

https://aafa.org/asthma/living-with-asthma/asthma-in-infants/